Το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα: πολύ περισσότερα από φως
Από τα ραδιοκύματα μέχρι τις ακτίνες γάμμα
Το φως που βλέπουμε είναι ένα μικροσκοπικό κομμάτι ενός τεράστιου φάσματος. Όλα τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα ταξιδεύουν στο κενό με την ίδια ταχύτητα, περίπου 300.000 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο, και διαφέρουν μόνο στο μήκος κύματος και στη συχνότητα.
Τα ραδιοκύματα έχουν τα μεγαλύτερα μήκη κύματος, από εκατοντάδες μέτρα μέχρι λίγα εκατοστά, και μεταφέρουν ραδιόφωνο, τηλεόραση και κινητή τηλεφωνία. Τα μικροκύματα χρησιμοποιούνται στα ραντάρ, στο Wi-Fi και στους φούρνους μικροκυμάτων, όπου διεγείρουν τα μόρια του νερού και θερμαίνουν το φαγητό.
Το υπέρυθρο συνδέεται με τη θερμότητα: κάθε σώμα με θερμοκρασία εκπέμπει υπέρυθρο, γι΄ αυτό οι θερμικές κάμερες «βλέπουν» στο σκοτάδι. Μετά έρχεται το ορατό φως, από το κόκκινο μέχρι το ιώδες, με μήκη κύματος περίπου 380 έως 750 νανόμετρα.
Το υπεριώδες έχει αρκετή ενέργεια για να προκαλέσει ηλιακό έγκαυμα και να βλάψει το DNA των κυττάρων του δέρματος. Οι ακτίνες Χ περνούν μέσα από μαλακούς ιστούς και χρησιμεύουν στις ακτινογραφίες, ενώ οι ακτίνες γάμμα προέρχονται από πυρηνικές διεργασίες και από τα πιο ενεργητικά φαινόμενα του σύμπαντος.
Οι αστρονόμοι παρατηρούν τον ουρανό σε όλο το φάσμα, επειδή κάθε περιοχή δείχνει διαφορετικά φαινόμενα. Το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb παρατηρεί στο υπέρυθρο και βλέπει μέσα από σύννεφα σκόνης, ενώ τα ραδιοτηλεσκόπια χαρτογραφούν το ψυχρό αέριο των γαλαξιών.
Διάβασε και
- Τι είναι η βαρύτητα; — Η δύναμη που μας κρατά στη Γη και τους πλανήτες στις τροχιές τους
- Το άτομο: η μικρότερη μεγάλη ιστορία — Από την ιδέα του Δημόκριτου στον πυρήνα και τα κουάρκ
- Η θεωρία της σχετικότητας — Όταν ο χρόνος και ο χώρος δεν είναι ό,τι νομίζαμε
- Κβαντομηχανική: ο παράξενος μικρόκοσμος — Εκεί όπου τα σωματίδια συμπεριφέρονται και σαν κύματα
- Ηλεκτρισμός και μαγνητισμός — Από το κεχριμπάρι του Θαλή μέχρι το φως
- Γιατί ο καφές κρυώνει; Θερμοδυναμική και εντροπία — Ο νόμος που εξηγεί γιατί ο χρόνος έχει κατεύθυνση
- Το σωματίδιο Higgs και ο μεγάλος επιταχυντής — Το κυνήγι του σωματιδίου που δίνει μάζα
- Φως και χρώματα — Γιατί ο ουρανός είναι γαλάζιος και το ηλιοβασίλεμα κόκκινο