CRISPR: το «ψαλίδι» των γονιδίων
Μια άμυνα των βακτηρίων που έγινε εργαλείο της ιατρικής
Το CRISPR είναι ένα σύστημα που ανακαλύφθηκε στα βακτήρια, ως τρόπος άμυνας απέναντι σε ιούς. Τα βακτήρια αποθηκεύουν κομμάτια από το DNA των ιών που τους επιτέθηκαν και, όταν ξαναδούν τον ίδιο ιό, ένα ένζυμο, το Cas9, «κόβει» το δικό του DNA σε συγκεκριμένο σημείο.
Το 2012 οι Jennifer Doudna και Emmanuelle Charpentier έδειξαν ότι το σύστημα μπορεί να προγραμματιστεί να κόβει οποιοδήποτε σημείο του DNA θέλουμε. Έτσι ήρθε ένα εργαλείο επεξεργασίας γονιδίων, πιο ακριβό, ακριβές και γρήγορο από τα προηγούμενα. Οι δύο επιστήμονες τιμήθηκαν με Νόμπελ Χημείας το 2020.
Το 2023 εγκρίθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο και στις ΗΠΑ η πρώτη θεραπεία που βασίζεται στο CRISPR, για τη δρεπανοκυτταρική αναιμία και τη β-θαλασσαιμία. Η τεχνολογία εγείρει και σοβαρά ηθικά ερωτήματα, ειδικά για αλλαγές στο DNA που θα περνούσαν στις επόμενες γενιές, γι' αυτό οι ερευνητές και οι κοινωνίες συζητούν κανόνες και όρια.
Διάβασε και
- Το DNA: το βιβλίο της ζωής — Μια διπλή έλικα που κρύβει τις οδηγίες για κάθε ζωντανό οργανισμό
- Το κύτταρο: η μικρή πόλη — Η βασική μονάδα της ζωής και τα εργοστάσιά της
- Εξέλιξη με φυσική επιλογή — Η ιδέα του Δαρβίνου και πώς εξηγεί την ποικιλία της ζωής
- Φωτοσύνθεση: η τροφή από το φως — Πώς τα φυτά μετατρέπουν το φως του Ήλιου σε ζωή
- Μικροβίωμα: οι μικροσκοπικοί συγκάτοικοί μας — Τα τρισεκατομμύρια μικρόβια που ζουν μέσα και πάνω μας
- Βιοποικιλότητα: το δίκτυο της ζωής — Γιατί κάθε είδος μετράει, ακόμη και το μικρότερο
- Το ρολόι μέσα μας: κιρκάδιοι ρυθμοί — Γιατί νυστάζουμε το βράδυ και ξυπνάμε το πρωί
- Ο κύκλος του κυττάρου — Από ένα κύτταρο σε δύο